سی تی آنژیو قلب چیست + نحوه انجام سی تی آنژیوگرافی قلب 1404

آخرین به‌روزرسانی در 2026-01-16 توسط دکتر لیلا نجم افشار متخصص قلب و عروق – نظام پزشکی 105716

سی تی آنژیو قلب (CT Angiography) یا سی تی آنژیوگرافی کرونری (Coronary CT Angiography) یک روش تصویربرداری غیرتهاجمی است که برای بررسی عروق کرونری (عروق تغذیه‌کننده قلب) استفاده می‌شود. این روش با استفاده از اشعه ایکس و تزریق ماده حاجب (کنتراست) انجام می‌شود و تصاویر دقیقی از رگ‌های خونی قلب ارائه می‌دهد.

سی تی آنژیو قلب چیست و چرا انجام می‌شود؟

علت اصلی سی تی آنژیو قلب که انجام میشود شامل موارد زیر است:

• تشخیص بیماری عروق کرونری: بررسی وجود پلاک‌های چربی یا انسداد در عروق قلب.
• ارزیابی درد قفسه سینه: تشخیص اینکه آیا درد به دلیل مشکلات قلبی است یا خیر.
• بررسی سلامت عروق کرونری پس از جراحی یا استنت‌گذاری.
• ارزیابی ناهنجاری‌های مادرزادی عروق کرونری.
• تعیین میزان تنگی یا انسداد عروق.

اهمیت سی تی آنژیو در تشخیص بیماری‌های قلبی

سی‌تی آنژیوگرافی قلب (CT Angiography یا CTA) یک روش تصویربرداری غیرتهاجمی است که با استفاده از اشعه ایکس و مواد حاجب (کنتراست) عروق کرونری قلب را به وضوح نشان می‌دهد. این روش اهمیت ویژه‌ای در تشخیص بیماری‌های قلبی دارد:

تشخیص سریع بیماری عروق کرونری (CAD)

سی‌تی آنژیو قلب، می‌تواند تنگی یا انسداد عروق کرونری را به سرعت و با دقت بالا شناسایی کند. این کار مناسب برای بیمارانی که علائم مشکوک به آنژین یا درد قفسه سینه دارند.

ارزیابی پلاک‌های آترواسکلروتیک

می‌تواند پلاک‌های چربی (کلسیفیه و غیرکلسیفیه) را در دیواره عروق شناسایی و میزان خطر را ارزیابی کند.

 برنامه‌ریزی درمان

اطلاعات دقیقی از محل و شدت انسداد عروق برای برنامه‌ریزی آنژیوپلاستی یا جراحی بای‌پس قلبی فراهم می‌کند.

جایگزین غیرتهاجمی برای آنژیوگرافی تهاجمی

برخلاف آنژیوگرافی معمولی که نیاز به کاتتر دارد، سی‌تی آنژیو قلب تنها به تزریق وریدی ماده حاجب نیاز دارد و عوارض کمتری دارد.

سرعت بالا و راحتی بیمار

انجام سی تی آنژیو قلب تنها چند دقیقه طول می‌کشد و نیاز به بستری ندارد.

تشخیص سایر بیماری‌های قلبی و عروقی

علاوه بر عروق کرونری، سی تی آنژیو قلب می‌تواند اطلاعاتی درباره بطن‌ها، دریچه‌های قلب، و آئورت ارائه دهد.

بیشتر بخوانید: بهترین مرکز سی تی آنژیو در تهران + هزینه سی تی آنژیوگرافی 1404

آمادگی قبل از سی تی آنژیوگرافی قلب

قبل از سی تی آنژیو گرافی قلب باید نکات مهمی را رعایت کرده و خود را آماده کنید، نکات مهم برای آمادگی سی تی آنژیو قلب عبارت اند از :

 ناشتا بودن

حداقل ۴ تا ۶ ساعت قبل از انجام سی تی آنژیو قلب، باید ناشتا باشید (عدم مصرف غذا و نوشیدنی‌ها، به‌ویژه کافئین).

آب ساده در مواردی ممکن است مجاز باشد، اما بهتر است با پزشک مشورت کنید.

قطع برخی داروها

اگر داروهای حاوی متفورمین (برای دیابت) مصرف می‌کنید، باید به پزشک اطلاع دهید. این دارو ممکن است قبل و بعد از سی تی آنژیو قلب به طور موقت قطع شود. همچنین مصرف داروهای رقیق‌کننده خون (مثل وارفارین) باید با پزشک هماهنگ شود. برای مثال اگر داروی فشار خون دارید، مصرف آن را بر اساس دستور پزشک ادامه دهید.

 اجتناب از کافئین و نیکوتین

حداقل ۱۲ ساعت قبل از سی تی آنژیو قلب از مصرف قهوه، چای، نوشیدنی‌های انرژی‌زا و سیگار خودداری کنید، زیرا این مواد می‌توانند ضربان قلب را افزایش دهند.

 اطمینان از حساسیت نداشتن به ماده حاجب

اگر سابقه حساسیت به ید یا مواد حاجب دارید، حتما به پزشک اطلاع دهید. ممکن است قبل از سی تی آنژیو نیاز به مصرف داروهای ضدحساسیت باشد.

 بررسی عملکرد کلیه

برای اطمینان از ایمنی ماده حاجب، ممکن است آزمایش خون برای ارزیابی عملکرد کلیه (سطح کراتینین) انجام شود.

 پوشیدن لباس راحت

در روز انجام سی تی آنژیو قلب، از پوشیدن لباس‌های تنگ و دارای فلزات (مانند زیپ یا دکمه فلزی) خودداری کنید. تمام زیورآلات و وسایل فلزی را قبل از ورود به اتاق تصویربرداری باید خارج کنید.

کاهش ضربان قلب (در صورت لزوم)

اگر پزشک صلاح بداند، ممکن است داروی بتابلوکر (برای کاهش ضربان قلب) قبل از سی تی آنژیو تجویز شود. این کار کیفیت تصاویر را بهبود می‌بخشد.

همراه داشتن مدارک پزشکی

تمام مدارک مرتبط مانند آزمایش‌های قبلی، داروهای مصرفی، و سابقه پزشکی خود را همراه داشته باشید.

نحوه انجام سی تی آنژیو قلب

سی تی آنژیو قلب یک روش تصویربرداری غیرتهاجمی و سریع است که به چند مرحله اساسی تقسیم می‌شود:

 پذیرش و آماده‌سازی

بیمار به اتاق سی تی اسکن منتقل می‌شود و اطلاعات اولیه (قد، وزن، سوابق پزشکی و حساسیت‌های دارویی) بررسی می‌شود. لباس مناسب به بیمار داده می‌شود و تمام وسایل فلزی (زیورآلات، ساعت، عینک) باید خارج شوند.

 قرار گرفتن روی تخت سی تی اسکن

بیمار به پشت روی تخت سی تی دراز می‌کشد. الکترودهای ECG برای مانیتورینگ ضربان قلب به قفسه سینه متصل می‌شوند. این کار برای همگام‌سازی تصاویر با ضربان قلب ضروری است.

 تزریق ماده حاجب

یک کانول (سوزن وریدی) در ورید دست بیمار قرار می‌گیرد. ماده حاجب (حاوی ید) از طریق این کانول تزریق می‌شود. این ماده باعث شفافیت بیشتر عروق کرونری در تصاویر می‌شود. در حین تزریق، ممکن است بیمار احساس گرما یا طعم فلزی در دهان کند که موقتی است.

انجام تصویربرداری

تخت به داخل دستگاه سی تی اسکن منتقل می‌شود. بیمار باید کاملاً ثابت باشد و دستورات نفس‌گیری را طبق فرمان تکنسین (معمولاً چند ثانیه حبس نفس) رعایت کند. دستگاه سی تی به صورت چرخشی تصاویر متوالی از قلب و عروق کرونری را ثبت می‌کند.

بررسی و پردازش تصاویر

تصاویر جمع‌آوری شده توسط نرم‌افزارهای پیشرفته پردازش می‌شوند و تصاویر سه‌بعدی از عروق کرونری تهیه می‌گردد. متخصص رادیولوژی تصاویر را بررسی و گزارش دقیق از وضعیت عروق کرونری تهیه می‌کند.

پایان کار و مراقبت‌های پس از آن

کانول وریدی خارج می‌شود و محل آن ضدعفونی می‌گردد. بیمار باید مقدار زیادی آب بنوشد تا ماده حاجب سریع‌تر از بدن دفع شود. اگر داروی خاصی (مانند بتابلوکر) قبل از سی تی آنژیو دریافت کرده‌اید، بهتر است تا مدتی استراحت کنید.

دریافت نتایج

گزارش و تصاویر سی تی آنژیو معمولاً ظرف چند ساعت تا چند روز آماده می‌شود. پزشک متخصص قلب بر اساس این گزارش، برنامه درمانی مناسب را تعیین می‌کند.

تفسیر جواب سی تی آنژیوگرافی قلب

تفسیر جواب سی تی آنژیو قلب شامل بررسی دقیق وضعیت عروق کرونری و سایر ساختارهای قلبی است. گزارش به صورت جامع شامل اطلاعات زیر است:

وضعیت عروق کرونری:

• عروق کرونری اصلی: عروق کرونری چپ (LAD، LCX) و راست (RCA) بررسی می‌شوند.
• تنگی عروق: شدت تنگی یا انسداد هر رگ به صورت درصد بیان می‌شود:
• کمتر از 50٪: تنگی خفیف (بدون نیاز فوری به مداخله)
• 50-70٪  : تنگی متوسط (نیاز به بررسی بیشتر)
• بیش از 70٪: تنگی شدید (احتمال نیاز به آنژیوپلاستی یا جراحی)

نوع پلاک‌های آترواسکلروتیک:

• پلاک‌های کلسیفیه: دارای کلسیم هستند و در سی تی آنژیو به رنگ سفید روشن دیده می‌شوند.
• پلاک‌های غیرکلسیفیه: حاوی چربی و مواد نرم هستند و بیشتر مستعد پارگی و ایجاد حمله قلبی‌اند.
• پلاک‌های مختلط:ترکیبی از انواع فوق.

نمره کلسیم (Calcium Score):

اگر سی تی آنژیو با ارزیابی نمره کلسیم همراه باشد، این نمره میزان کلسیفیکاسیون عروق کرونری را نشان می‌دهد:

• 0 : بدون کلسیفیکاسیون (خطر کم بیماری عروق کرونری).
• ۱-۹۹: رسوب کم (خطر کم تا متوسط).
• ۱۰۰-۳۹۹: رسوب متوسط (خطر متوسط تا بالا).
• بیش از ۴۰۰: رسوب زیاد (خطر بالای بیماری قلبی).

جریان خون (پرفیوژن):

• ارزیابی می‌شود که آیا خون به طور یکنواخت به تمامی بخش‌های عضله قلب می‌رسد یا خیر.
• نواحی با کاهش جریان خون ممکن است به ایسکمی (کم‌خونی موضعی) دلالت کند.

عملکرد ساختاری قلب:

• بررسی اندازه و عملکرد بطن چپ و راست.
• بررسی وضعیت دیواره‌های قلب برای هرگونه اختلال حرکتی.
• بررسی سایر ساختارها مانند دریچه‌ها، پریکارد (پرده اطراف قلب) و آئورت.

 وجود سایر ناهنجاری‌ها:

• آنوریسم آئورت
• نقایص مادرزادی قلب
• توده‌های غیرعادی یا تجمع مایع اطراف قلب

بیشتر بخوانید: 10 بهترین مرکز ماموگرافی در تهران رایگان

عوارض سی تی آنژیو قلب

سی تی آنژیو قلب به عنوان یک روش تصویربرداری غیرتهاجمی و ایمن شناخته می‌شود، اما مانند هر روش پزشکی، ممکن است با عوارضی همراه باشد:

عوارض مرتبط با ماده حاجب:

• واکنش‌های آلرژیک
• خفیف: خارش، قرمزی پوست، کهیر.
• شدید: تنگی نفس، افت فشار خون، آنافیلاکسی (به ندرت).

آسیب کلیوی (نفروپاتی ناشی از ماده حاجب):

• به‌ویژه در بیماران با سابقه بیماری کلیوی یا دیابت.
• افزایش سطح کراتینین خون پس از سی تی آنژیو

طعم فلزی یا احساس گرما:

• معمولاً موقتی و با تزریق ماده حاجب اتفاق می‌افتد.

عوارض ناشی از تابش اشعه ایکس:

• افزایش قرار گرفتن در معرض اشعه در افراد سالم معمولاً بی‌خطر است، اما در افرادی که به‌طور مکرر تحت سی تی اسکن قرار می‌گیرند، ممکن است خطر افزایش یابد.
• در زنان باردار باید با احتیاط استفاده شود.

 عوارض قلبی (به‌ندرت):

• تسریع ضربان قلب یا آریتمی: به‌ویژه در بیمارانی که داروی بتابلوکر برای کاهش ضربان قلب دریافت کرده‌اند.
• درد قفسه سینه یا احساس فشار: ممکن است به دلیل اضطراب یا حساسیت به ماده حاجب رخ دهد.

 مشکلات مربوط به تزریق وریدی:

• نشت ماده حاجب: اگر ماده حاجب به بافت اطراف ورید نشت کند، ممکن است باعث التهاب و درد شود.
• عفونت یا کبودی: در محل ورود کانول وریدی.

واکنش‌های اضطرابی:

• برخی بیماران به دلیل محیط دستگاه سی تی (فضای بسته) دچار اضطراب می‌شوند.
• این مورد با توضیحات کافی قبل از انجام تست و آرام‌سازی بیمار قابل مدیریت است.

 عوارض نادر

• برادی‌کاردی (کاهش ضربان قلب): به‌ویژه در بیمارانی که داروهای کاهش‌دهنده ضربان قلب دریافت کرده‌اند.
• واکنش‌های تاخیری به ماده حاجب: ممکن است چند ساعت یا حتی چند روز پس از تزریق ظاهر شود (راش پوستی، خارش).

نکاتی برای پیشگیری از عوارض سی تی آنژیو قلب

• اطلاع پزشک از هرگونه حساسیت به ید یا ماده حاجب.
• مصرف زیاد آب پس از سی تی آنژیو برای کمک به دفع ماده حاجب.
• انجام آزمایش عملکرد کلیه قبل از انجام سی تی آنژیو.
• مانیتورینگ بیمار در صورت داشتن سابقه بیماری‌های قلبی یا کلیوی.

مراقبت های بعد از سی تی انژیو قلب

پس از انجام سی تی آنژیو قلب، رعایت برخی مراقبت‌ها ضروری است تا از بروز عوارض جلوگیری شود و بهبودی سریع‌تر حاصل گردد:

 افزایش مصرف مایعات:

• نوشیدن آب فراوان، حداقل ۸ تا ۱۰ لیوان آب در روز.
• این کار به دفع سریع‌تر ماده حاجب (کنتراست) از بدن و کاهش خطر آسیب کلیوی کمک می‌کند.

پایش علائم حساسیت:

• مراقب علائم آلرژیک مانند خارش، کهیر، قرمزی پوست یا تنگی نفس باشید.
• در صورت بروز این علائم، فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.

 استراحت کافی:

• اگر داروهای کاهش‌دهنده ضربان قلب (بتابلوکر) یا آرام‌بخش دریافت کرده‌اید، ممکن است دچار خواب‌آلودگی شوید.
• بهتر است تا پایان روز فعالیت‌های سنگین انجام ندهید.

 مراقبت از محل تزریق:

• اگر احساس درد، قرمزی یا تورم در محل تزریق ماده حاجب داشتید، آن را تمیز نگه دارید.
• در صورت بروز علائم عفونت (قرمزی شدید، ترشح یا تب)، به پزشک مراجعه کنید.

پرهیز از مصرف مواد مضر:

• حداقل تا ۲۴ ساعت پس از سی تی آنژیو از مصرف الکل خودداری کنید.
• اگر داروی متفورمین (برای دیابت) مصرف می‌کنید، طبق دستور پزشک آن را موقتاً قطع کرده و آزمایش عملکرد کلیه انجام دهید.

ادامه مصرف داروهای قلبی:

• داروهای قبلی خود را طبق روال مصرف کنید، مگر اینکه پزشک شما دستور دیگری داده باشد.

 دریافت نتایج و مشاوره پزشکی:

• معمولاً گزارش سی تی آنژیو ظرف چند ساعت تا چند روز آماده می‌شود.
• حتماً با پزشک متخصص قلب خود مشورت کنید تا بر اساس نتیجه آزمایش، برنامه درمانی مناسب را دریافت کنید.

جلوگیری از استرس و فعالیت‌های سنگین:

• بهتر است تا پایان روز فعالیت‌های شدید جسمی و استرس‌زا را انجام ندهید.

نظارت بر علائم غیرعادی:

• اگر دچار علائمی مانند درد شدید قفسه سینه، سرگیجه، تنگی نفس، یا ضربان قلب نامنظم شدید، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.

جواب سی تی آنژیو قلب چقدر طول میکشد؟

جواب سی تی آنژیو قلب معمولاً ظرف چند ساعت تا حداکثر ۲ تا ۳ روز آماده می‌شود.

بیمارستان‌های مجهز: اگر سی تی آنژیو در بیمارستان‌های بزرگ یا مراکز تخصصی قلب انجام شود، جواب ممکن است ظرف چند ساعت آماده باشد.

مراکز تشخیصی معمولی: در این مراکز، معمولاً جواب طی ۲۴ تا ۴۸ ساعت ارائه می‌شود.

تأخیرهای احتمالی: اگر پزشک متخصص رادیولوژی نیاز به بررسی دقیق‌تر داشته باشد، یا بیمار سابقه بیماری‌های پیچیده قلبی داشته باشد، ممکن است کمی بیشتر طول بکشد.

آیا سی تی آنژیو قلب برای زنان باردار خطرناک است؟

بله، سی تی آنژیوگرافی قلب (CT آنژیو) برای زنان باردار به طور کلی توصیه نمی‌شود، مگر در شرایط اضطراری و با صلاحدید پزشک. دلیل این توصیه، خطر قرارگیری جنین در معرض اشعه‌ی یونیزان است که می‌تواند بر رشد و سلامت جنین تأثیر منفی بگذارد.

روش های جایگزین برای سی تی آنژیو قلب هنگام بارداری:

• اکوکاردیوگرافی (Echocardiography) :بررسی غیرتهاجمی قلب بدون استفاده از اشعه، یکی از بهترین روش ها برای سی تی آنژیو قلب زنان باردار میباشد چرا که از اشعه ایکس استفاده نمی‌کنند تا جنین در معرض خطر نباشد.
• MRI قلب بدون کنتراست: در صورت نیاز به تصویربرداری دقیق‌تر و ایمن‌تر میتوان بجای سی تی آنژیو قلب از ام ار آی نیز برای زنان باردار استفاده کرد.

نتیجه گیری

سی تی آنژیو	توضیح
تعریف سی‌تی آنژیو	یک روش تصویربرداری غیرتهاجمی است که با استفاده از اشعه ایکس و ماده حاجب، تصاویر دقیقی از عروق کرونر قلب ارائه می‌دهد.
مزیت‌های اصلی	سریع، دقیق، غیرتهاجمی و با توانایی بالا در تشخیص گرفتگی یا انسداد عروق کرونر.
کاربردهای بالینی	بررسی تنگی یا انسداد عروق، ارزیابی درد قفسه سینه، بررسی بیماران مشکوک به بیماری عروق کرونر، و پیگیری بیماران بعد از درمان.
مقایسه با آنژیوگرافی کلاسیک	سی‌تی آنژیو غیرتهاجمی است، نیاز به بستری شدن ندارد، و خطرات کمتری دارد، در حالی‌که آنژیوگرافی کلاسیک تهاجمی است و نیاز به وارد کردن کاتتر به قلب دارد.
تشخیص زودهنگام	توانایی تشخیص پلاک‌های غیرمسدودکننده که ممکن است در آینده منجر به سکته قلبی شوند.
دقت تشخیصی	دقت بالا در تشخیص بیماری عروق کرونر، به‌ویژه در بیماران با ریسک پایین تا متوسط بیماری قلبی.
زمان انجام و نتایج	معمولاً در کمتر از ۳۰ دقیقه انجام می‌شود و نتایج در مدت کوتاهی قابل تفسیر هستند.
محدودیت‌ها	نیاز به ماده حاجب (در افراد با حساسیت یا مشکلات کلیوی ممکن است محدودیت ایجاد کند)، و ممکن است برای بیماران با ضربان قلب بالا یا چاقی شدید کیفیت تصویر کاهش یابد.
نقش در تصمیم‌گیری درمانی	اطلاعات دقیق سی‌تی آنژیو به پزشک کمک می‌کند تا تصمیم مناسب در مورد درمان دارویی یا مداخله‌ای (آنژیوپلاستی یا جراحی) اتخاذ کند.

سوالات متداول در مورد سی تی آنژیو قلب

• سی تی آنژیو قلب چیست؟

سی تی آنژیو قلب یک روش تصویربرداری پزشکی غیرتهاجمی است که با استفاده از دستگاه سی تی اسکن و تزریق ماده حاجب، عروق کرونری قلب را بررسی می‌کند.

• سی تی آنژیو قلب برای چه کسانی مناسب است؟

این روش برای بیمارانی که علائم بیماری عروق کرونر مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس یا سایر علائم مشکلات قلبی را دارند، مناسب است.

• آیا سی تی آنژیو قلب دردناک است؟

خیر، این روش غیرتهاجمی است و تنها ممکن است فرد احساس فشار ناشی از تزریق ماده حاجب را تجربه کند.

• آیا سی تی آنژیو قلب برای زنان باردار خطرناک است؟

بله، به دلیل استفاده از اشعه ایکس و ماده حاجب، این روش برای زنان باردار توصیه نمی‌شود، مگر در موارد اضطراری با صلاحدید پزشک.

• چقدر طول می‌کشد تا نتایج سی تی آنژیو آماده شود؟

به طور معمول، نتایج اولیه بلافاصله پس از اسکن آماده می‌شود، اما تفسیر نهایی توسط متخصص رادیولوژی ممکن است چند ساعت تا چند روز طول بکشد.

• آیا نیاز به ناشتا بودن برای سی تی آنژیو قلب است؟

بله، در بیشتر موارد، بیمار باید 4-6 ساعت قبل از انجام سی تی آنژیو ناشتا باشد.

• عوارض احتمالی سی تی آنژیو قلب چیست؟

عوارض شامل واکنش‌های آلرژیک به ماده حاجب، آسیب کلیه در افراد با مشکلات کلیوی و به ندرت مواجهه بیش از حد با اشعه است.

• آیا نیاز به آماده‌سازی خاصی برای سی تی آنژیو قلب است؟

بله، پزشک ممکن است از شما بخواهد مصرف برخی داروها را متوقف کرده و قبل از انجام اسکن، نوشیدنی‌های کافئین‌دار را محدود کنید

منبع خارجی: https://my.clevelandclinic.org/health/diagnostics/16899-coronary-computed-tomography-angiogram